جایزه نوبل چیست؟
جایزه نوبل یکی از معتبرترین جوایز جهان است که هر سال به افراد یا سازمان‌هایی داده می‌شود که دستاورد مهمی در زمینه‌های مختلف داشته‌اند و کار آن‌ها «بیشترین فایده را برای بشریت» داشته باشد.
این جایزه توسط آلفرد نوبل (Alfred Nobel)، دانشمند، مهندس، مخترع و کارآفرین سوئدی پایه‌گذاری شد. آلفرد نوبل بیش از هر چیز به دلیل اختراع دینامیت و فعالیت‌های علمی و صنعتی خود شناخته می‌شود.
تاریخچه جایزه نوبل
آلفرد نوبل در ۲۷ نوامبر ۱۸۹۵ وصیت‌نامه نهایی خود را در پاریس امضا کرد. او تصمیم گرفت بخش بزرگی از ثروتش در یک صندوق قرار بگیرد و درآمد آن برای افرادی استفاده شود که در زمینه‌های مشخص، بیشترین فایده را برای بشریت ایجاد کرده‌اند.
در وصیت‌نامه اصلی آلفرد نوبل، ۵ زمینه برای دریافت جایزه مشخص شده بود:
فیزیک
شیمی
فیزیولوژی یا پزشکی
ادبیات
صلح
آلفرد نوبل در سال ۱۸۹۶ درگذشت و اجرای وصیت‌نامه او چند سال طول کشید. سرانجام نخستین جوایز نوبل در سال ۱۹۰۱ اهدا شدند.
📈 جایزه اقتصاد
علوم اقتصادی در وصیت‌نامه اصلی آلفرد نوبل وجود نداشت. در سال ۱۹۶۸ بانک مرکزی سوئد جایزه‌ای با نام «جایزه علوم اقتصادی بانک مرکزی سوئد به یاد آلفرد نوبل» ایجاد کرد و اولین بار در سال ۱۹۶۹ اهدا شد.
به همین دلیل امروزه معمولاً از ۶ دسته جایزه نوبل صحبت می‌کنیم، اما از نظر تاریخی، اقتصاد جزو پنج جایزه اصلی وصیت‌نامه نوبل نیست.
👑 چند نکته جالب درباره نوبل:
ماری کوری یکی از مشهورترین برندگان تاریخ نوبل است که دو بار برنده شد؛ یک بار در فیزیک در سال ۱۹۰۳ و بار دیگر در شیمی در سال ۱۹۱۱.
لینوس پاولینگ نیز دو بار برنده شد؛ نوبل شیمی در سال ۱۹۵۴ و نوبل صلح در سال ۱۹۶۲. او تنها فردی است که دو جایزه نوبل را به صورت مستقل و بدون اشتراک با فرد دیگری دریافت کرده است.
جان باردین نیز دو بار برنده نوبل فیزیک شد و فردریک سنگر و بری شارپلس هر کدام دو بار نوبل شیمی دریافت کردند.
📊 آمار نوبل:
طبق آمار رسمی بنیاد نوبل، از سال ۱۹۰۱ تا پایان سال ۲۰۲۵، جوایز نوبل و جایزه علوم اقتصادی در مجموع ۶۳۳ بار اهدا شده‌اند و در مجموع ۱۰۲۶ فرد و سازمان به عنوان برنده معرفی شده‌اند.
📌 منبع اصلی:
وب‌سایت رسمی جایزه نوبل:
NobelPrize.org
https://www.nobelprize.org/
فهرست کامل برندگان:
https://www.nobelprize.org/prizes/lists/all-nobel-prizes/